چالش های قانون کار در مناطق آزاد

چالش های کار در جامعه کارگری به ویژه آنان که در مناطق آزاد حضور دارند، ذهن همگان را به خود درگیر می کند. مشکلاتی که می تواند، شامل حق الزحمه معوقه چندین ماهه یا حتی چندین سال، دریافت نکردن بیمه و حتی حوادث خفته در این مشاغل باشد! با این وجود، برای اظهار نظر دقیق در این راستا باید به خوبی چالش های قانون کار در مناطق آزاد مورد ارزیابی قرار بگیرد.

ما در ادامه متن سعی خواهیم نمود، تا بدین جنبه رسیدگی کنیم. البته شما عزیزان جامعه کارگری در صورت وجود سؤالاتی بیشتر امکان برقراری ارتباط با کارشناسان ما در هخامنش را خواهید داشت.

چالش های قانون کار در مناطق آزاد

دوستان عزیز ابتدا باید پیش از پرداختن به چالش های قانون کار در مناطق آزاد شما با منطقه آزاد آشنا بشوید. با توجه به تعاریف بین المللی منطقه آزاد یعنی نقاط بندری و غیر بندری! این مناطق دارای برخی از مزایا نسبت به سایر نقاط کشور هستند.

مثلاً می توان به بخشودگی مالیاتی اشاره کرد و یا بخشودگی از عوارض و سود گمرکی! همچنین دارای مقررات اداری دست و پا گیر نیستند!

لذا تمامی این موارد برروی یکدیگر انباشت می شود، نیز به توسعه و آبادانی کشور کمک شایانی می گردد. پس به دور از چالش های قانون کار در مناطق آزاد بهتر است، از چنین منطقه هایی یک تعریف کلی داشته باشیم!

(یک محدوده جغرافیایی کاملاً مشخص می باشد! حال در چنین منطقه هایی قوانین گمرکی کشور اجراء نخواهد شد. این مناطق زمره واردات و صادرات کالاها را آسان تر می کند و انواعی از تکنولوژی هایی جدید را جذب خواهد نمود. اینگونه قطعاً کشور به سمت آبادانی و پیشرفت رهسپار خواهد شد.)

مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در ایران چه زمانی تشکیل گردید؟

باید بگوئیم، که تلاش ها برای شکل گیری مناطق آزاد به حدود پنجاه و اندی سال پیش برمی گردد. طی اسفند ماه سال ۱۳۴۹ یک قانون به مرحله ی تصویب رسید. به دور از چالش های قانون کار در مناطق آزاد باید بیان داریم، که این قانون عنوان (معافیت از حقوق و عوارض گمرکی کالاهایی که به منظور استفاده، مصرف و فروش وارد بعضی از جزایر خلیج فارس می شوند.) به خود گرفت!

دولت وارد عمل شد و چنین اجازه ای را صادر کرد، که در هریک از جزایر جنوبی کشور تمامی کالاهای وارده برای مصرف یا بهره گیری و فروش درون مراکز خرید از بخشودگی پرداخت عوارض بهره مند بشوند. حال باید در بررسی چالش های قانون کار در مناطق آزاد به سال های بعد از انقلاب سفر کنیم.

زمانی که قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران روی کار آمد، بنا بر تبصره نوزدهم دولت امکان تأسیس منطقه ی آزاد در سه نقطه کشور را پیدا کرد. در این روزها بود، که کیش و قسم همراهِ با چابهار به عنوان منطقه آزاد معرفی شدند. بعد از آن یکی پس از دیگری مناطق آزاد اروند، انزلی و ارس حتی ماکو تأسیس گردیدند.

هدف دولت وقت از انجام چنین کاری قطعاً جذب سرمایه هایی خارجی در میزان حداکثری یا خلق فرصت شغلی جدید و افزایش واردات و صادرات بود. هم اکنون در بررسی چالش های قانون کار در مناطق آزاد بهتر است، خاطر نشان بشویم؛ که در گستره کشور ده ها منطقه آزاد وجود دارد. ولی متأسفانه با وجود تمامی تلاش ها از جانب دولت و تحقیقاتی که از جانب کارشناسان انجام شد، نشان می دهد؛ مناطق آزاد عملکرد ضعيف دارند!

لذا این درحالی می باشد، که شرایط نیروی کار مشغول به فعالیت در این نقاط از شمول قوانین و مقررات کار به دور هستند و اوضاع هر روز از دیروز اسفناک تر می شود! بهتر است، در ادامه متن چالش های قانون کار در مناطق آزاد را دقیق تر و عمیق تر با یکدیگر بررسی کنیم.

رهایی کارگران مناطق آزاد از چتر حمایتی قانون کار!

در این راستا ما باید به قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی مراجعه کنیم. این قانون دارای پنج قسمت است و از25  ماده تشکیل می شود. قانون تشکیل و اداره مناطق ویژه اقتصادی به چگونگی فعالیت در این نقاط و سازوکار موجود مبادرت می ورزد.

با توجه به ماده شانزده موجود در فصل پنجم امور منوط بر اشتغال نیروی انسانی و روابط کاریشان همچنین بیمه و تامین اجتماعیشان بنا بر مقررات مصوب در این نقاط است.

همچنین ما باید برای بررسی چالش های قانون کار در مناطق آزاد به ماده هفدهم آیین نامه اجرایی قانون مذکور مراجعه بنماییم. بنا بر این ماده مناطق ویژه جزئی از قانون کار نیست و امور موجود در این زمینه مربوط به مقررات اشتغال نیروی انسانی در مناطق آزاد خواهد بود. نیز باید به ماده دوازدهم قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری مصوب سال 1372  هم توجه کنیم.

قوانین مربوط به اشتغال نیروی انسانی بیمه آنها و تأمین اجتماعی برای اتباع خارجی براساس تصویب نامه شماره ۳۳۴۳۳/ت۲۵ می باشد. پس شما عزیزانی که در این مناطق مشغول به فعالیت هستید، از زمره قانون کار خارج می باشید و با توجه بدین آیین نامه ها به امورات شما رسیدگی می شود. اینگونه بود، که چالش های قانون کار در مناطق آزاد روی کار آمد.

در این راستا پنجاه و یک ماده به عنوان قانون مقررات اشتغال نیروی انسانی، بیمه و تأمین اجتماعی در مناطق آزاد تجاری و صنعتی درون هشت فصل قرار گرفت. این قانون به موضوعات بسیاری پرداخت!

مثلاً می توان به قرارداد کار یا شرایط کار و همچنین طریقه حل اختلاف میان کارگر و کارفرما اشاره کرد. البته در ارزیابی چالش های قانون کار در مناطق آزاد دقت کنید؛ اینها مقررات صوری بیش نیست و برای اجرایشان ضمانتی به چشم نمی خورد.

باید به ماده پنج این تصویب نامه مراجعه کنیم. بنا بر این ماده وزارت کار بایست همراه با هماهنگی نهاد هرمنطقه واحدی به نام کار و خدمات اشتغال را درهریک از نقاط آزاد تجاری و صنعتی به وجود بیاورد. اینچنین قطعاً می توان بهتر به جوانب گوناگون بازار کار نظارت کرد. مگر نه!

مهم ترین موارد نقض حقوق کارگران در مناطق آزاد

ما در ادامه به مهم ترین مواردی که حقوق شما کارگران عزیز را در مناطق آزاد تحت تأثیر قرار می دهد، خواهیم پرداخت. پس چالش های قانون کار در مناطق آزاد عبارتند از؛

-نبود امنیت شغلی برای کارگران محترم! چرا که بنا بر ماده ۳۴ تصویب نامه دست کارفرمایان در اخراج آنها باز خواهد بود.

-این دست از کارگران متأسفانه از بیمه تأمین اجتماعی بنا بر مفاد ۴۶ الی ۵۰ تصویب نامه برخوردار نخواهند بود.

-در زمینه مرخصی سالانه کارگران این منطقه‌ هم به مدت زمان بیست روز تبعیض اعمال می شود و آن نیز در ماده ۲۶ تصویب نامه به چشم می خورد.

اخراج بسیار راحت کارگران مناطق آزاد

یکی دیگر از موارد که باید در این راستا مورد توجه قرار بگیرد، اخراج بسیار راحت و بدون دنگ و فنگ کارگران توسط کارفرمایان در کنار حضور هیأت حل اختلاف است. بنا بر ماده بیست و نه تصویب نامه اگر که میان کارفرمایان و کارگران اختلافاتی رخ بدهد، ابتدا تلاش به حل آن از طریق سازش خواهد شد‌.

ولی در بررسی چالش های قانون کار در مناطق آزاد باید خاطر نشان بشویم؛ بنا بر ماده سی‌ ام این تصویب نامه هیأت حل اختلاف ترکیبی از کارفرمایان و نماینده اش و کارگر نیز نماینده اش می باشد.

البته نماینده سازمان منطقه هم باید حضور داشته باشد. در این راستا اگر که دلیل اخراج کارگر از طریق هیأت حل اختلاف موجه شناخته نشود، کارفرما در ادامه کار کارگر مخیر خواهد بود و باید حقوق ایام بلاتکلیفی او را بدهد.

همچنین متأسفانه ضمن چالش های قانون کار در مناطق آزاد چنین دیده می شود، بنا بر ماده ۳۴ مقررات اشتغال کارگرانی که در کمپانی مستقر در این نقاط فعالیت می کنند، به راحتی امکان اخراج شدن آنها توسط کارفرما وجود دارد. نیز قانون هم در این راستا از کارگران حمایت نمی کند! البته اگر که علت اخراجی آنها موجه هم نباشد، کارفرما در بازگرداندن آنها به کار مخیر است!

سخن آخر

دوستان عزیز ما در طول این مطلب از خود به بررسی چالش های قانون کار در مناطق آزاد پرداختیم. اینکه متأسفانه از حقوق کارگران در این نقاط اصلاً دفاع نشده است! نیز از این جهت کارگران عزیز بسیار گله مند هستند.

امیدواریم که شما به خوبی با چالش ها، مواد و قوانین موجود در این راستا آشنا بشوید. اینکه مناطق آزاد از چه زمانی شکل گرفتند و در گستره کشور بیش از ده ها منطقه آزاد وجود دارد.

البته شما عزیزان برای دفاع از حقوق خود می توانید، با ما در هخامنش تماس بگیرید. قطعاً ما سعی خواهیم کرد، مدافع حقوق شما در این راستا باشیم. این اطمینان را به شما خوانندگان محترم می دهیم.